Waar kies jij voor: debatteren of communiceren (1)?
Gepubliceerd door Marina van Walsum - 12 maart 2011
Het zijn namelijk twee verschillende zaken, maar als hoogbegaafden willen we dat wel eens vergeten. Op zich hoeft dit niet altijd op een ramp uit te lopen, behalve in één specifiek geval (onderwerp van het volgende artikel). Maar om bij het begin te beginnen: discussie voeren is een uitdaging voor vele hoogbegaafden, in de zin dat ze daarmee veel kunnen etaleren. Denk niet alleen aan kennis, geheugen en verbale vaardigheid, maar ook aan het vermogen om informatie te putten uit verschillende domeinen tegelijkertijd. M.E. Jacobsen somt ze op: feiten, symbolen, intuïtie, gevoelens, spiritualiteit, theorieën….
Helaas is de stap van uitdaging naar wedstrijd meestal een hele kleine. En daar is de crux: op het moment dat je je voorneemt de wedstrijd te gaan winnen. Want dan dood je de communicatie. Omdat het bij communicatie niet erom gaat dat je met zijn tweeën de ultieme waarheid benadert, maar dat ieder in zijn eentje en op zijn beurt begrijpt wat de ander bedoelt. Wat de ander bedoelt, hoe incorrect ook: zowel wat betreft de uitgangspunten, als de argumentatie.
Wat je integendeel vaak ziet, is dat bij een incorrect uitgangspunt van een ander, bij hoogbegaafden twee mechanismen automatisch in werking treden. Eén: je gaat ‘scannen’, op zoek naar fouten, en twee: je analyseert de uiteenzetting van je gesprekspartner. Met als resultaat, dat als je je evaluatie expliciteert, je minimaal voor een haarklover uitgemaakt wordt of voor zijn populaire en veel treffender synoniem.
Wil je dus niet voor een ‘haarklover’ worden uitgemaakt, dan is er een aantal stappen nodig. Allereerst, vanzelfsprekend, zul je afstand moeten nemen van de behoefte om de wedstrijd te winnen. Dat is een keuze die je geestelijk maakt; een afspraak, een belofte. Daarna luister je. En daarbij onthoud je dat woorden slechts het voertuig zijn voor een betekenis. En dat de betekenis varieert, afhankelijk van de spreker (zijn ervaringen, opvoeding, denkstijl en achtergrond) en van de omstandigheden.
Laat ik maar een voorbeeld geven. Denk maar aan het woord ‘hoer’ en de betekenissen die het kan krijgen vanuit de belevingswereld van de spreker. Bedoelt hij een professional in de seksindustrie, een onderdrukte vrouw, een verslaafde, of soms een oud schoolgenootje, de buurvrouw, zijn zus? Moet je zo’n persoon in zijn optiek vermijden, maatschappelijk verwerpen, terechtwijzen, tolereren, helpen? Denk daarbij ook maar aan de betekenis die ditzelfde woord krijgt afhankelijk van de setting: aan het verschil bijvoorbeeld tussen een chat sessie onder scholieren en een rechtbank.
Natuurlijk gaat het niet altijd om woorden zoals deze, met zoveel uiteenlopende betekenislagen die je individueel toekent, voorbij de letterlijke betekenis. Soms is de beginaanname van een uitleg overduidelijk foutief. Ik gebruik nu het gechargeerde voorbeeld van iemand die beweert dat de maan vierkant is. Natuurlijk ga je je niet afvragen wat hij met ‘vierkant’ bedoelt. Maar wat je dan op zo’n moment vooral niet moet doen, als je de communicatie gaande wil houden, is te beginnen met een lijst van tegenargumenten. Wat je moet doen, is blijven luisteren, hoe moeilijk dat ook is.
Je taak is dan om zoveel mogelijk informatie te achterhalen, over dat ‘vierkant zijn’ van de maan. Waar komt die bewering vandaan? Hoe heeft iemand tot deze conclusie kunnen komen (ervaringen, opvoeding, denkstijl, achtergrond)? Vanuit welke invalshoek (letterlijk en figuurlijk)? Waarom beweert hij dat juist op dit moment? Waar wil hij heen? Wat vertelt deze bewering mij over deze persoon? Dan pas kun je met je tegenargumenten komen.
Samenvattend:
- Bij het voeren van een gesprek maak je bij voorbaat voor jezelf duidelijk of je contact wil houden met je gesprekspartner, hem leren kennen, (communiceren) of dat je met hem in debat wil gaan. Let op: de twee worden veelaal door elkaar gehaald, vooral door hoogbegaafden onderling. Het kan je natuurlijk een mooie, prachtige gezamenlijke uiteenzetting van een theorie opleveren. Als je daardoor gelukkiger naar huis gaat, kun je dat blijven doen. Anders is het, als je het gevoel hebt veel nagedacht en besproken te hebben, maar toch een gevoel van leegte ervaart. Dat is namelijk een signaal dat je niet veel over je gesprekspartner (wie hij is) te weten bent gekomen, terwijl er kennelijk een verlangen daartoe aanwezig was. Je hebt niet echt contact gemaakt.
- Als je voor communicatie kiest, onthoud dan dat woorden slechts voertuigen zijn voor een betekenis, en dat de betekenis van eenzelfde woord varieert.
- Pas als je op onderzoek gaat naar wat een bewering voor iemand betekent, kun je begrijpen wie deze persoon is. Dan pas maak je contact en is aan jou de beurt om te reageren…
.. want zeg eens eerlijk, wie wil jij zijn, Sheldon of Leonard 
?
