‘Je bent zo ongeduldig’

Gepubliceerd door Marina van Walsum - 20 april 2010

Dit is een opmerking die je als hoogbegaafde in de loop van je leven regelmatig te horen krijgt. Waarschijnlijk heb je al een idee waarom het gezegd wordt, maar misschien weet je nog niet wat je eraan kunt doen. Als dat zo is: lees verder!

Irritatie bij onvolkomenheden

Het is van belang dat je eerst nagaat hoe je in bepaalde situaties reageert. Wat doe je bijvoorbeeld als iemand

• steeds herhaalt;
• zonder gedegen argumenten spreekt;
• een argumentatie hanteert die niet nauwkeurig is opgebouwd;
• niet nauwkeurig luistert en daardoor zaken niet zorgvuldig interpreteert;
• zich niet bewust is van de implicaties van het eigen verhaal;
• een ‘phoney’ is, om met Holden (jonge hoogbegaafde uit The Catcher in the Rye) te spreken.

Waarschijnlijk ontstaat er als reactie op de meeste van deze situaties bij jou irritatie. Die irritatie is volgens mij  te herleiden tot een aangeboren, algemeen onvermogen van extra-intelligente mensen om iets onvolmaakts vanzelfsprekend en zonder te oordelen te kunnen aanvaarden. Het kost normaal gesproken ontzettend veel moeite om iets wat niet ‘af’ is, niet ‘correct’ of ‘logisch’, zomaar te accepteren, al was het maar tijdelijk.

Onvolkomenheden in communicatie

De zaken die boven genoemd zijn, kunnen dus gezien worden als dé onvolkomenheden in communicatie vanuit de perceptie van een hoogbegaafde. De redenen hiervoor:

• Herhalingen zijn vervelend, omdat ze tijdverlies betekenen, en voor de onzekeren of de jongsten onder ons zelfs een aanslag op het zelfbeeld (ik snapte het de eerste keer al, zie je dat niet?).
• Gebrek aan gedegen argumenten is vervelend, omdat het onze aandacht doet verslappen, met het risico voor de minst ervarenen onder ons dat de waardering voor onze gesprekspartner als persoon afneemt.
• Verkeerde interpretaties gelden als grove schoonheidsfouten in een gedachtegang, vanuit de perspectief van een hoogbegaafde onnodig en gemakkelijk te vermijden, als je van nature juist vrij secuur zaken kan analyseren.
• Je niet bewust zijn van de implicaties van je uitspraak wekt verbazing, en in sommige gevallen vertwijfeling, omdat daarmee aangegeven wordt dat men zich tot de bovenste laag van denken beperkt, en niet de diepte ingaat.
• Gebrek aan authenticiteit kan een grote bron van ergernis zijn (hij denkt dat ik niet in staat ben om dat in te zien), met als gevolg wantrouwen.

Er kunnen dus meerdere redenen zijn voor je (onbedoelde) irritatie; redenen die te maken kunnen hebben met de wijze waarop onze ‘hardware’ werkt, het je al dan niet bewust zijn van je eigen hoogbegaafdheid, het niveau van zelfacceptatie en van de  kennis over hoogbegaafdheid, en dergelijke.  Ik vrees echter dat extra-intelligente mensen meestal ernstig onderschatten welke gevolgen het ongeduldig zijn heeft voor de perceptie door de omgeving van wie ze zijn.

Het voorbeeld van Pim Boellard

Het tv-programma dat mij een inzicht verschafte, ging over iemand die ik door mijn Italiaanse verleden niet kende: een  Nederlandse verzetsheld uit de Tweede Wereldoorlog, genaamd Pim Boellaard. Hij viel mij in de beelden vanuit het concentratiekamp Dachau  vooral op door zijn ogen: zo groot, diep, intelligent.  Zó mooi en intrigerend, en op een bepaalde manier vreemd… Eigenlijk surrealistisch, omdat ze er niet uitzagen als de ogen van iemand die in Dachau zit. Het was duidelijk dat hij al de waardigheid die hij als mens bezat, na jaren gevangenschap had weten te bewaren, onaangetast door de voortdurende angst. Schrijnend was de discrepantie tussen die uitstraling – die ik niet anders dan ‘nobel’ kan noemen – en zijn getergde, noodzakelijkerwijs onverzorgde lichaam.

De biografe Jolande Withuis vertelde uitgebreid over zijn charisma, zijn aangeboren leiderschap, zijn inzet voor de medegevangenen.  Maar wat ik besloot te onthouden uit het buitengewoon inspirerende verhaal was vooral de toon waarmee zij zei: Hij bezat een snelle intelligentie die goed was in tijden van nood, maar die hem ongeduldig maakte in het normale leven. Deze slotzin sprak zij ter afronding van het verhaal over de jaren na de oorlog. Jaren waarin hij als directeur bij een verzekeringmaatschappij actief was geweest, en hij door zijn medewerkers juist als een zeer moeilijke en veeleisende chef werd ervaren en herinnerd. Haar toon was er een van verdriet, van een gemiste kans voor iemand om wie je geeft – althans, zo heb ik het geïnterpreteerd.

Een klein verschil met enorme gevolgen

Wat ik bedoel is nu wel duidelijk, denk ik: een tamelijk klein verschil (het al dan niet geduld opbrengen) met enorme gevolgen voor de perceptie van wie we zijn. Ik schrok van de overweging dat het argument van Boellaards gevangenschap in Dachau kennelijk niet kon baten om de perceptie door zijn medewerkers van zijn persoonlijkheid bij te stellen naar een evenwichtiger en redelijker lezing.  Ik schrok ook, omdat ik intussen al de vraag klaar had liggen: op hoeveel begrip kunnen andere snelle denkers dan rekenen, voor wie minder verzachtende omstandigheden gelden?

Geduld kweken

Naar mijn mening is dit probleem op te lossen door jezelf simpelweg te trainen in het geduldig zijn, door empathie en begrip te kweken. Alles wat  je ervoor nodig hebt, is een beetje voorstellingsvermogen en een visualisatieoefening. Bijvoorbeeld: je weet dat je de snelste bent in een bepaalde groep, bij dit gesprek, op dit moment… omdat je een IQ hebt van – laten we zeggen – rond de 135. Wat je dan moet doen is visualiseren dat je de enige bent met een IQ van 135 in een club waar alle anderen een IQ hebben van rond de 160. Heb je zelf een IQ van 160? Denk dan maar aan een club mensen met een IQ van rond de 185, waarin jij dan de ‘sloomste’ bent… en stel dan jezelf de vraag:  Hoe zou ik dan willen dat er naar me geluisterd wordt? … Geen bijzondere methode, eigenlijk. Wel effectief.