Hoe kan Mindfulness hoogbegaafden helpen conflicten te voorkomen?

Gepubliceerd door Marina van Walsum - 5 oktober 2011

In wezen is Mindfulness leren stoppen, ademhalen, en je aandacht bewust richten. Maar Mindfulness kan je ook helpen bij het voorkomen van conflicten, omdat je daardoor leert zelf je reactie te kiezen en niet meer vanuit een automatisme te handelen. Daarnaast  leer je hoe je rustig kunt blijven: dat wordt  op den duur een constante, waardoor je innerlijke evenwicht ontwikkelt evenals een grotere zelfkennis. Allemaal elementen die bij goede communicatie horen. Je zou kunnen zeggen dat je uiteindelijk door Mindfulness bewuster gaat communiceren. Het risico op conflicten wordt kleiner omdat je misverstanden en meningsverschillen anders hanteert, zelfs bij tegenstrijdige belangen.

We reageren automatisch op grond van onze emoties

Een conflict begint namelijk bij de betekenis die de betrokkenen ieder afzonderlijk aan een gebeurtenis geven. Wat denk je, als iemand iets zegt wat je niet aanstaat? Wat zijn de mogelijkheden? Dat is moeilijk om zomaar te beantwoorden, en verandert natuurlijk per geval. Wat de meeste mensen zich als eerste herinneren is een vaag gevoel van irritatie. Eerder dus dan de gedachte die het opgeroepen heeft. Maar eigenlijk hebben we achtereenvolgens:

• een bewering (door iemand anders), of een gebeurtenis
• onze gedachte erbij
• onze irritatie

Normaal gesproken nemen de meeste mensen actie nog voordat irritatie zich volledig ontwikkeld heeft in een meer uitgesproken gevoel zoals boosheid, angst, teleurstelling, of jaloezie. Ze reageren op die irritatie die ontstaan is naar aanleiding van een eigen gedachte na een bewering of gebeurtenis.

Een voorbeeld: denk maar aan wat er bij een hoogbegaafde aan herinneringen en associaties opgeroepen kan worden, door een gemeend ‘Nee. Je snapt het niet’. Vul maar in met wat je zelf bij deze bewering waarschijnlijk zou denken. Als er irritatie in je ontstaat, laat het dan veranderen in een ander gevoel. Ben je misschien boos, onzeker, of teleurgesteld? In een situatie uit het gewone leven zou dat – wat je nu voelt – gaan bepalen hoe je verder handelt. Zelfs wanneer je als respons hierop zou overschakelen op de automatische piloot van de ratio. En je heel theoretisch zou opstellen (je gevoel negerend), door bijvoorbeeld aan te tonen ‘dat je het wel snapt’.

Dus: als je niet bewust bent van het feit dat je huidige emotie het gevolg van een gedachte is, reageer je automatisch (wat je automatisme ook moge zijn). Dat stuurt de situatie een bepaalde richting op, zonder dat je ervoor gekozen hebt. In het bovengenoemde geval zou bijvoorbeeld vragen om opheldering effectiever kunnen werken.

Hoe je automatische reacties in keuzes verandert

Automatische reacties schakel je uit door alert te blijven in het hier en nu, beginnend met het alert te blijven op je lichamelijke gewaarwordingen. Die vertellen je namelijk iets over je gemoedstoestand op dat moment. In het geval van een dreigend conflict, gaat het dus aanvankelijk om irritatie. In die zin begint Mindfulness bij je lichaam: op zich al een bevrijdende oefening, voor hoogbegaafden. Het eerste wat je dan moet doen, wanneer iemand iets zegt wat je niet aanstaat en er een conflict dreigt, is de reacties in je lichaam observeren.

In het bijzonder: je keert naar binnen met je aandacht, en identificeert de sterkste lichamelijke sensatie van dat moment. De sterkste, omdat het de meest bepalende is. Hoe uit die irritatie zich? Als spanning, pijn, misselijkheid? Als het spanning is, waar bevindt het zich: in je kaken, in je keel, je schouders, je handen? Hoe zou je die pijn omschrijven: dof, scherp, brandend? En hoe ‘smaakt’ misselijkheid? Het gaat erom dat je die voornaamste lichamelijke reactie identificeert en benoemt.

Daarmee bereik je dat je alarmbellen hoort afgaan, die luid melden: dit irriteert mij. En nu heb je een keuze. Misschien weet je ook al hoe je meestal reageert als je geïrriteerd raakt. Misschien ben je al zover dat je weet welk gedrag van je werkt, en welk niet.  Je hebt in ieder geval een keuze omdat je nu met kennis van zaken verder handelt. Je weet dat je geïrriteerd bent (boos, angstig, teleurgesteld, jaloers) en dat de oorzaak daarvan die ene gedachte bij die ene bewering (gebeurtenis) is. Let op: het gaat altijd om de voornaamste emotie bij een gedachte. Er zullen natuurlijk meer emoties ontstaan, maar de meest aanwezige is degene die je gedrag bepaalt.

Alvast een voorproefje Mindfulness voor hoogbegaafden?

Nu mijn voorstel voor een eenvoudige, korte thuis oefening Mindfulness. Voor deze oefening heb ik me laten inspireren door Facebook, door de o zo handige LIKE- knop.

• Vraag jezelf twee keer per dag af (bij een bepaalde situatie, persoon, programma, bericht… wat je ook maar wilt ) LIKE? Of is het misschien ‘NOT LIKE’?
• Als je wilt, kun je verder observeren. Vraag jezelf dan af hoe ‘LIKE/NOT LIKE’ aanvoelt. Beschrijf de lichamelijke sensatie daarbij. Weet dan, dat op het moment dat je hierop antwoord kunt geven, je al Mindfulness aan het beoefenen bent.