Dit is in het begin even wennen, zeker voor hoogbegaafden: de feiten tijdelijk op de tweede plaats zetten, en je slechts te focussen op wat zich om de feiten heen afspeelt. Maar het is ook een nieuwe, en daardoor spannende oefening. Die oefening zal je blik uiteindelijk juist vergroten omdat je feiten gelijk tegen de juiste achtergrond plaatst.

Actief luisteren helpt je niet alleen incidenteel. Als je vaak genoeg op deze manier luistert, wordt het op den duur een gewoonte. Je hoeft dan niet langer te piekeren over welke verklaring te kiezen. Kiezen gaat automatisch, alsof je er een radar voor ontwikkelt. Dat is ontzettend handig als je als hoogbegaafde altijd een te breed gamma verklaringen paraat hebt, die een besluitvorming vertragen.

Dat spaart je dus veel denkwerk en energie, die je beter ergens anders voor kunt gebruiken. Je reactie zal dan beter op de zaak aansluiten, juist omdat je met alle aspecten daarvan rekening hebt gehouden. In die zin zul je gelijk profijt hebben van actief luisteren, hoe klein het inzicht ook is, dat je daardoor op dat moment opdoet.

Deze vaardigheid is aan te leren in een vrij korte tijd. Als het je eenmaal lukt om even niet naar de feiten in een verhaal te luisteren, dan is de weg vrijgemaakt. Het doet er niet toe hoe lang je al aan feitenvergaring de voorkeur hebt gegeven, en hoe sterk je ‘force of habit’ is. Als het je eenmaal gelukt is, kun je deze manier van luisteren blijven toepassen en verfijnen.

Wat levert je dit op? Als je minder energie kwijt bent vlak voor het nemen van een beslissing, zul je automatisch minder gestrest tot je besluit komen. Het risico dat je te kil, te analytisch en/of emotieloos reageert wordt dan kleiner. Dat zal ten goede komen aan  de manier waarop je je mededeling of mening overbrengt. En zoals je weet, wordt een zelfde boodschap eerder ‘verteerd’ wanneer het op een toepasselijke wijze is overgebracht.

Dat is bijna nooit de ‘analytische’ wijze. Denk bijvoorbeeld aan een eigen ervaring met een te analytische arts. In een zakelijk contact is het ook belangrijk dat je het juiste perspectief aansnijdt en de juiste toon treft. Dat niet alleen voor de zaak zelf, maar uiteindelijk voor jou ook, als je echt contact wilt maken met de mensen om je heen.

Alvast een kleine oefening in actief luisteren. Luister naar één antwoord tijdens een televisie programma (doet er niet toe welk) en stel jezelf de vraag: wat valt mij hier op, als ik nu niet naar de feiten luister? Denk maar daarbij aan het benoemen van iets uit de reeks: emoties, gedachten, beweegredenen en intenties van de spreker.

Dat zal je een indicatie geven van de hoeveelheid informatie die normaliter aan jou voorbij gaat. En die je wel in de toekomst kunt vergaren, als je je mensenkennis verdiept.

photo credit: jiuguangw

Wist je dat snel tot een goed besluit komen mogelijk is (zelfs voor een hoogbegaafde professional)? is a post from: Hoogbegaafd Communiceren

We reageren automatisch op grond van onze emoties

Een conflict begint namelijk bij de betekenis die de betrokkenen ieder afzonderlijk aan een gebeurtenis geven. Wat denk je, als iemand iets zegt wat je niet aanstaat? Wat zijn de mogelijkheden? Dat is moeilijk om zomaar te beantwoorden, en verandert natuurlijk per geval. Wat de meeste mensen zich als eerste herinneren is een vaag gevoel van irritatie. Eerder dus dan de gedachte die het opgeroepen heeft. Maar eigenlijk hebben we achtereenvolgens:

• een bewering (door iemand anders), of een gebeurtenis
• onze gedachte erbij
• onze irritatie

Normaal gesproken nemen de meeste mensen actie nog voordat irritatie zich volledig ontwikkeld heeft in een meer uitgesproken gevoel zoals boosheid, angst, teleurstelling, of jaloezie. Ze reageren op die irritatie die ontstaan is naar aanleiding van een eigen gedachte na een bewering of gebeurtenis.

Een voorbeeld: denk maar aan wat er bij een hoogbegaafde aan herinneringen en associaties opgeroepen kan worden, door een gemeend ‘Nee. Je snapt het niet’. Vul maar in met wat je zelf bij deze bewering waarschijnlijk zou denken. Als er irritatie in je ontstaat, laat het dan veranderen in een ander gevoel. Ben je misschien boos, onzeker, of teleurgesteld? In een situatie uit het gewone leven zou dat – wat je nu voelt – gaan bepalen hoe je verder handelt. Zelfs wanneer je als respons hierop zou overschakelen op de automatische piloot van de ratio. En je heel theoretisch zou opstellen (je gevoel negerend), door bijvoorbeeld aan te tonen ‘dat je het wel snapt’.

Dus: als je niet bewust bent van het feit dat je huidige emotie het gevolg van een gedachte is, reageer je automatisch (wat je automatisme ook moge zijn). Dat stuurt de situatie een bepaalde richting op, zonder dat je ervoor gekozen hebt. In het bovengenoemde geval zou bijvoorbeeld vragen om opheldering effectiever kunnen werken.

Hoe je automatische reacties in keuzes verandert

Automatische reacties schakel je uit door alert te blijven in het hier en nu, beginnend met het alert te blijven op je lichamelijke gewaarwordingen. Die vertellen je namelijk iets over je gemoedstoestand op dat moment. In het geval van een dreigend conflict, gaat het dus aanvankelijk om irritatie. In die zin begint Mindfulness bij je lichaam: op zich al een bevrijdende oefening, voor hoogbegaafden. Het eerste wat je dan moet doen, wanneer iemand iets zegt wat je niet aanstaat en er een conflict dreigt, is de reacties in je lichaam observeren.

In het bijzonder: je keert naar binnen met je aandacht, en identificeert de sterkste lichamelijke sensatie van dat moment. De sterkste, omdat het de meest bepalende is. Hoe uit die irritatie zich? Als spanning, pijn, misselijkheid? Als het spanning is, waar bevindt het zich: in je kaken, in je keel, je schouders, je handen? Hoe zou je die pijn omschrijven: dof, scherp, brandend? En hoe ‘smaakt’ misselijkheid? Het gaat erom dat je die voornaamste lichamelijke reactie identificeert en benoemt.

Daarmee bereik je dat je alarmbellen hoort afgaan, die luid melden: dit irriteert mij. En nu heb je een keuze. Misschien weet je ook al hoe je meestal reageert als je geïrriteerd raakt. Misschien ben je al zover dat je weet welk gedrag van je werkt, en welk niet.  Je hebt in ieder geval een keuze omdat je nu met kennis van zaken verder handelt. Je weet dat je geïrriteerd bent (boos, angstig, teleurgesteld, jaloers) en dat de oorzaak daarvan die ene gedachte bij die ene bewering (gebeurtenis) is. Let op: het gaat altijd om de voornaamste emotie bij een gedachte. Er zullen natuurlijk meer emoties ontstaan, maar de meest aanwezige is degene die je gedrag bepaalt.

Alvast een voorproefje Mindfulness voor hoogbegaafden?

Nu mijn voorstel voor een eenvoudige, korte thuis oefening Mindfulness. Voor deze oefening heb ik me laten inspireren door Facebook, door de o zo handige LIKE- knop.

• Vraag jezelf twee keer per dag af (bij een bepaalde situatie, persoon, programma, bericht… wat je ook maar wilt ) LIKE? Of is het misschien ‘NOT LIKE’?
• Als je wilt, kun je verder observeren. Vraag jezelf dan af hoe ‘LIKE/NOT LIKE’ aanvoelt. Beschrijf de lichamelijke sensatie daarbij. Weet dan, dat op het moment dat je hierop antwoord kunt geven, je al Mindfulness aan het beoefenen bent.

Hoe kan Mindfulness hoogbegaafden helpen conflicten te voorkomen? is a post from: Hoogbegaafd Communiceren

Helaas is de stap van uitdaging naar wedstrijd meestal een hele kleine. En daar is de crux: op het moment dat je je voorneemt de wedstrijd te gaan winnen. Want dan dood je de communicatie. Omdat het bij communicatie niet erom gaat dat je met zijn tweeën de ultieme waarheid benadert, maar dat ieder in zijn eentje en op zijn beurt begrijpt wat de ander bedoelt. Wat de ander bedoelt, hoe incorrect ook: zowel wat betreft de uitgangspunten, als de argumentatie.

Wat je integendeel vaak ziet, is dat bij een incorrect uitgangspunt van een ander, bij hoogbegaafden twee mechanismen automatisch in werking treden. Eén: je gaat ‘scannen’, op zoek naar fouten, en twee: je analyseert de uiteenzetting van je gesprekspartner. Met als resultaat, dat als je je evaluatie expliciteert, je minimaal voor een haarklover uitgemaakt wordt of voor zijn populaire en veel treffender synoniem.

Wil je dus niet voor een ‘haarklover’ worden uitgemaakt, dan is er een aantal stappen nodig. Allereerst, vanzelfsprekend, zul je afstand moeten nemen van de behoefte om de wedstrijd te winnen. Dat is een keuze die je geestelijk maakt; een afspraak, een belofte. Daarna luister je. En daarbij onthoud je dat woorden slechts het voertuig zijn voor een betekenis. En dat de betekenis varieert, afhankelijk van de spreker (zijn ervaringen, opvoeding, denkstijl en achtergrond) en van de omstandigheden.

Laat ik maar een voorbeeld geven. Denk maar aan het woord ‘hoer’ en de betekenissen die het kan krijgen vanuit de belevingswereld van de spreker. Bedoelt hij een professional in de seksindustrie, een onderdrukte vrouw, een verslaafde, of soms een oud schoolgenootje, de buurvrouw, zijn zus? Moet je zo’n persoon in zijn optiek  vermijden, maatschappelijk verwerpen, terechtwijzen, tolereren, helpen? Denk daarbij ook maar aan de betekenis die ditzelfde woord krijgt afhankelijk van de setting: aan het verschil bijvoorbeeld tussen een chat sessie onder scholieren en een rechtbank.

Natuurlijk gaat het niet altijd om woorden zoals deze, met zoveel uiteenlopende betekenislagen die je individueel toekent, voorbij de letterlijke betekenis. Soms is de beginaanname van een uitleg overduidelijk foutief. Ik gebruik nu het gechargeerde voorbeeld van iemand die beweert dat de maan vierkant is. Natuurlijk ga je je niet afvragen wat hij met ‘vierkant’ bedoelt. Maar wat je dan op zo’n moment vooral niet moet doen, als je de communicatie gaande wil houden, is te beginnen met een lijst van tegenargumenten. Wat je moet doen, is blijven luisteren, hoe moeilijk dat ook is.

Je taak is dan om zoveel mogelijk informatie te achterhalen, over dat ‘vierkant zijn’ van de maan. Waar komt die bewering vandaan? Hoe heeft iemand tot deze conclusie kunnen komen (ervaringen, opvoeding, denkstijl, achtergrond)? Vanuit welke invalshoek (letterlijk en figuurlijk)? Waarom beweert hij dat juist op dit moment? Waar wil hij heen? Wat vertelt deze bewering mij over deze persoon? Dan pas kun je met je tegenargumenten komen.

Samenvattend:

1. Bij het voeren van een gesprek maak je bij voorbaat voor jezelf duidelijk of je contact wil houden met je gesprekspartner, hem leren kennen, (communiceren) of dat je met hem in debat wil gaan. Let op: de twee worden veelaal door elkaar gehaald, vooral door hoogbegaafden onderling. Het kan je natuurlijk een mooie, prachtige gezamenlijke uiteenzetting van een theorie opleveren. Als je daardoor gelukkiger naar huis gaat, kun je dat blijven doen. Anders is het, als je het gevoel hebt veel nagedacht en besproken te hebben, maar toch een gevoel van leegte ervaart. Dat is namelijk een signaal dat je niet veel over je gesprekspartner (wie hij is) te weten bent gekomen, terwijl er kennelijk een verlangen daartoe aanwezig was. Je hebt niet echt contact gemaakt.
2. Als je voor communicatie kiest, onthoud dan dat woorden slechts voertuigen zijn voor een betekenis, en dat de betekenis van eenzelfde woord varieert.
3. Pas als je op onderzoek gaat naar wat een bewering voor iemand betekent, kun je begrijpen wie deze persoon is. Dan pas maak je contact en is aan jou de beurt om te reageren…

.. want zeg eens eerlijk, wie wil jij zijn, Sheldon of Leonard ?

Waar kies jij voor: debatteren of communiceren (1)? is a post from: Hoogbegaafd Communiceren

Hoe dan ook zou de mededeling geen (enkel) negatief effect op de relatie hebben, als aan die twee voorwaarden werd voldaan. Dat moet ik nu ten dele terugnemen. Ik zal vertellen waarom, beginnend bij wat achtergrondinformatie. Zoals ik eerder op de blog geschreven heb, ben ik me enkele jaren geleden bezig gaan houden met oosterse filosofische stromingen.
Ik heb het geluk gehad om tijdens verschillende retraites in het buitenland vele interessante mensen uit alle hoeken van de wereld te ontmoeten, onder wie (relatief gezien) vele hoogbegaafden.

Wat ik nu ga vertellen, is wat gebeurde in de communicatie met een Franse vriend met wie het contact vanzelfsprekend altijd goed is geweest; zo goed zelfs, dat ik een paar jaar terug mijn vermoeden over zijn hoogbegaafdheid bij hem aankaartte. Daarna heb ik het onderwerp laten liggen, omdat hij twijfelde en dat hem geen goed deed. Tot een paar maanden geleden, toen ik zijdelings, met als praktische reden iets te vertellen over mijn werk (volgens de regels, dus) opnieuw over intelligentie begon. Deze keer verwees ik echter naar mijn intelligentie. Wat mij daarna opviel in zijn volgende e-mails waren de slotzinnen. Ineens kreeg ik excuses, en steeds om andere redenen: de ene keer om gebrek aan helderheid, de andere keer om gebrek aan logica of input of betekenis…

Een te opvallende verandering voor mij, om toevallig te zijn. Ik vrees dat het hier weer ging om de ongegronde angst om niet intelligent genoeg gevonden te worden. Het is een angst die ik me kan voorstellen als je een beetje onzeker van aard bent. Maar goed, dat had ik dus niet verwacht richting mij, gezien onze vriendschap. We hadden elkaar allang geaccepteerd.

Eigenlijk moet er dus een advies worden toegevoegd aan mijn lijstje: houd er rekening mee dat ook hoogbegaafden die zich nog niet bewust zijn van de eigen intelligentie of die dat niet (volledig) hebben geaccepteerd, zich onzeker kunnen gaan voelen door je mededeling. Dat ligt niet aan jou, maar aan wat iedereen (letterlijk: iedereen) met hoge intelligentie associeert. Heb je die beruchte (!) mededeling gedaan en merk je plotseling (toename van) onzekerheid, dan kun je dat altijd opvangen door iemand op een gelijkwaardige, respectvolle manier gerust te stellen; door te laten merken dat het contact door jou gewaardeerd wordt, precies zoals het is.

© ALBERTO TERRILE

Wel of niet vertellen dat je hoogbegaafd bent? is a post from: Hoogbegaafd Communiceren

Aan alle lezers die zich in het verleden ingeschreven hebben voor mijn nieuwsbrief en die nooit hebben ontvangen… excuses. Door een technisch mankement in de oude websites is een aantal registraties verloren gegaan (ondanks de melding ‘Je bent succesvol aangemeld’). Vandaar het vriendelijke verzoek aan hen om zich opnieuw aan te melden om de tips thuis in de mailbox te kunnen ontvangen.

In het artikel van deze maand, Wel of niet vertellen dat je hoogbegaafd bent? kun je lezen wat je kunt doen als je mijn tips over het vertellen nauwkeurig hebt toegepast en toch een andere reactie krijgt dan verwacht…

Welkom bij Hoogbegaafd Communiceren! is a post from: Hoogbegaafd Communiceren

[…]

Ik kan in ieder geval melden dat ik Xi-beelddenkers ken, die door hun sterke associatievermogen en intuïtie mijn zinnen tegelijk met mij afmaken. Een soort bevestiging dat we op hetzelfde denkspoor zitten.

[…]

Het eerste wat hier opvalt is het verschil in toekenning van betekenis aan eenzelfde ‘fenomeen’. Als destijds door mijn coach (onverhoopt) een oordeel hierover was meegegeven, dan was het positief geweest: Je maakt mijn zinnen af; we zitten dus op hetzelfde denkspoor… in plaats van negatief, zoals ik het ervaren had: Oeps. Betrapt.

En ja, inderdaad, ik kan alleen maar beamen dat dit gedrag van mij bij een (andere) hoogbegaafde onbewust een vorm van bevestiging geven was. De nadruk ligt hierbij op ‘onbewust’. Zou het kunnen zijn dat het ondergeschoven kindje van ‘de hoogbegaafde persoonlijkheid’ – het diertje in ons –  in zo’n geval je toch weer een dienst bewijst? Geldt het feit dat je andermans zinnen afmaakt terwijl het gesprek juist interessant is, als signaal?

Los van de verschillende oordelen die ons menselijke brein individueel heeft over deze gewoonte, zou je dan kunnen denken dat het ‘hoogbegaafde ongeduld’ onverwachts twee functies krijgt, met name van

• detector: Heb ik hier met een andere hoogbegaafde te maken? Kan hij het hebben ?Raakt hij geïrriteerd? Vindt hij het juist boeiend/spannend?
  
• lokroep: Hier ben ik. Ik kan je gedachten volgen en ze een stap voor zijn. Herken je me?

Vampieren!

‘Antennes uitzetten en lokroepen uiten’: als ik dat terug lees, kan in de invloed niet ontkennen van een reeks verhalen die me momenteel erg boeit, vrees ik.  Wat ik interessant vind  aan deze vampieren – want daar gaat de saga over – is de geslaagde mix tussen menselijke en dierlijke eigenschappen. Deze gewetensvolle, machtige, sterke, en buitengewoon mooie vampieren zijn namelijk evenveel mens als dier.

Toevallig is ‘snelheid’ één van die onderscheidende kenmerken die ze zorgvuldig verborgen houden voor de buitenwereld. Zo hebben die leuke vampieren zichzelf aangeleerd om beheerst en langzaam te lopen, en dat doen ze net zo lang tot ze zich veilig voelen onder andere wezens. Het op vol vermogen bewegen staat voor hen gelijk aan volledig vertrouwen geven, aangezien de eigen veiligheid ervan afhangt. Niet voor niets zien we dat voor het eerst wanneer de hoofdpersoon er zeker van is, dat de liefde van zijn menselijke vriendin voor hem onvoorwaardelijk is.

Er zijn overigens meerdere uiterlijke gewoontes die ze zichzelf hebben aangeleerd om niet op te vallen, zoals af en toe gaan zitten of de ogen afgepast om de zoveel seconden sluiten… En als we de metafoor nog verder willen doorvoeren: bij stressvolle situaties raken ze verlamd, waardoor er een tijdlang geen beweging meer bij komt –  en dan zijn ze op hun kwetsbaarst. Als ze honger voelen, zijn hun ogen zwart en onheilspellend, maar worden ze goudkleurig als de honger gestild is (op een voor vampieren ‘vegetarische wijze’, laat ik maar toevoegen…). En tot slot het mooiste: als ze door het zonlicht worden geraakt, gaan ze glinsteren. De schrijfster zegt: ‘als diamanten’.

Bij ‘hoogbegaafd ongeduld’ kan het dus ook zo zijn dat je voor ‘een collega’ staat, als je jezelf zinnen hoort afmaken, en dit automatisch gebeurt, zonder dat je de conversatie traag vindt. Een beetje zoals bij die leuke vampieren, die hun natuurlijke snelheid pas tonen als ze weten (of als ze aanvoelen), dat ze onder elkaar zijn; of tenminste in de aanwezigheid van ‘sympathisanten’ : zoals je Bella, de menselijke vriendin, met een fors understatement zou kunnen beschrijven.

Wat je ‘hoogbegaafd ongeduld’ je nog meer vertelt is a post from: Hoogbegaafd Communiceren

Eigenlijk doe je niets anders dan uitdrukking geven aan wie je bent: ‘een snelle en slimme denker’. Je hebt immers het verhaal van je gesprekspartner al geanalyseerd op zwakke punten, op sterke punten, vanuit verschillende perspectieven, en nu laat je je verbeelding los op alle mogelijke ontwikkelingen van deze conversatie, uitgaande van al het bovenstaande. Dan kies je razendsnel en op logische wijze het meest aannemelijke einde van het verhaal van de ander en reageer je er alvast op. Of beter gezegd: je reageert op je anticipatie.

Ongeacht of je anticipatie meestal correct is of niet, als dit gedrag een gewoonte wordt, kan het schadelijk zijn voor je communicatie. Op het persoonlijke vlak krijgt de ander niet voldoende ruimte aangereikt.  Mensen ervaren dat in het algemeen als een gebrek aan erkenning voor wat ze te melden hebben, en dus: voor wie ze zijn. Maar het kan ook erger, afhankelijk van de eigen geschiedenis en persoonlijkheid. Zo is het niet ondenkbaar dat sommigen zich daardoor ter plekke minder intelligent gaan voelen – en daar moeten we als Xi-ers (extra-intelligente volwassenen) extra mee oppassen. Het kan ook dat iemand zich aangevallen voelt, wanneer het afmaken van de zin ervaren  wordt als een beroving van het eigen recht om te spreken.

Het is belangrijk om ook even stil te staan bij de nuances in perceptie van een ongeduldige hoogbegaafde die samenhangen met zijn/haar positie in een bepaalde werkomgeving. Ik kan me voorstellen dat je, wanneer je je als leidinggevende ongeduldig opstelt, in andermans perceptie geplaatst wordt in het spectrum adjectieven: ongeduldig, veeleisend, autoritair, dominant, geen ‘mensenmens’. Waarschijnlijk kun je dan, al naar gelang je persoonlijkheid, best je functie vervullen, al dan niet optimaal. Wanneer jij echter als werknemer degene bent die zinnen niet laat afmaken… dan pleeg je waarschijnlijk een aanslag op de hiërarchische structuur. Wat dan meer of minder ernstige gevolgen zal hebben, afhankelijk van wie je voor je hebt; in het ergste geval word je door de autoriteit in kwestie als bedreigend ervaren.

Moet je dan zwijgen? Nee. Zwijgen komt voort uit een zelf opgelegd verbod, uit censuur, mogelijk ingegeven door angst voor de effecten. Dat geeft altijd een negatief gevoel over onszelf. Wat ik wel een oplossing vind, is gebaseerd op een van de meest effectieve technieken die ik tijdens een mediationtraining heb geleerd. Het uitgangspunt is dat je eenzelfde gebeurtenis of handeling zo kunt inkaderen, dat het gevoelsmatig een andere betekenis krijgt. ‘Herstructurering’ wordt die techniek genoemd. Persoonlijk geloof ik zeer sterk dat op het gebied van hoogbegaafdheid veel door de hoogbegaafden zelf in een ander licht gezien zou moeten worden.

Eigenlijk kan bijna alles wat negatief is, positief benaderd worden: zowel in de manier van denken, als in gedrag. Wat je dan in dit specifieke geval kunt doen, is er simpelweg voor kiezen een ander te laten uitspreken, maar dan wel vanuit een actieve houding, wat inhoudt: openheid, beslissing, zelfontplooiing, groei, zelfbevestiging… en zeker geen censuur, straf of ontkenning.

Mocht dit te moeilijk  zijn, houd jezelf dan de prettige gevolgen voor van het jezelf toch aanleren van deze vaardigheid. Je kunt het vanuit verschillende invalshoeken bekijken. Zakelijk: je bereikt consensus, of in ieder geval gelijkwaardigheid in inbreng, daar waar het belangrijk is.  Menselijk: als je je genereus opstelt, door mensen te laten uitspreken

• draag je positief bij aan hun zelfbeeld, waardoor ze je sympathieker gaan vinden;
• leer je ze beter kennen, waardoor de mate van nabijheid kan toenemen;
• en ten slotte het belangrijkste: verbreed je je perspectief op mensen en hun emoties.

Tips

1. Verander je mindset m.b.t. het ‘zwijgen’: geen verbod, maar een keuze.
2. Ongeduld  verandert in geduld, acceptatie en openheid als je het thema ‘snelheid’ niet meer de hoofdrol laat spelen tijdens je interactie. Je kunt dit thema vervangen door bijvoorbeeld zakelijkheid, generositeit, leergierigheid of nieuwsgierigheid, en die als doel hanteren.
3. Tot slot: focus scherp op de voordelen als je je wel geduldig opstelt.

photo credit: RubyGoes

‘Hoogbegaafd ongeduld’ en de effecten daarvan op je communicatie is a post from: Hoogbegaafd Communiceren

Irritatie bij onvolkomenheden

Het is van belang dat je eerst nagaat hoe je in bepaalde situaties reageert. Wat doe je bijvoorbeeld als iemand

• steeds herhaalt;
• zonder gedegen argumenten spreekt;
• een argumentatie hanteert die niet nauwkeurig is opgebouwd;
• niet nauwkeurig luistert en daardoor zaken niet zorgvuldig interpreteert;
• zich niet bewust is van de implicaties van het eigen verhaal;
• een ‘phoney’ is, om met Holden (jonge hoogbegaafde uit The Catcher in the Rye) te spreken.

Waarschijnlijk ontstaat er als reactie op de meeste van deze situaties bij jou irritatie. Die irritatie is volgens mij  te herleiden tot een aangeboren, algemeen onvermogen van extra-intelligente mensen om iets onvolmaakts vanzelfsprekend en zonder te oordelen te kunnen aanvaarden. Het kost normaal gesproken ontzettend veel moeite om iets wat niet ‘af’ is, niet ‘correct’ of ‘logisch’, zomaar te accepteren, al was het maar tijdelijk.

Onvolkomenheden in communicatie

De zaken die boven genoemd zijn, kunnen dus gezien worden als dé onvolkomenheden in communicatie vanuit de perceptie van een hoogbegaafde. De redenen hiervoor:

• Herhalingen zijn vervelend, omdat ze tijdverlies betekenen, en voor de onzekeren of de jongsten onder ons zelfs een aanslag op het zelfbeeld (ik snapte het de eerste keer al, zie je dat niet?).
• Gebrek aan gedegen argumenten is vervelend, omdat het onze aandacht doet verslappen, met het risico voor de minst ervarenen onder ons dat de waardering voor onze gesprekspartner als persoon afneemt.
• Verkeerde interpretaties gelden als grove schoonheidsfouten in een gedachtegang, vanuit de perspectief van een hoogbegaafde onnodig en gemakkelijk te vermijden, als je van nature juist vrij secuur zaken kan analyseren.
• Je niet bewust zijn van de implicaties van je uitspraak wekt verbazing, en in sommige gevallen vertwijfeling, omdat daarmee aangegeven wordt dat men zich tot de bovenste laag van denken beperkt, en niet de diepte ingaat.
• Gebrek aan authenticiteit kan een grote bron van ergernis zijn (hij denkt dat ik niet in staat ben om dat in te zien), met als gevolg wantrouwen.

Er kunnen dus meerdere redenen zijn voor je (onbedoelde) irritatie; redenen die te maken kunnen hebben met de wijze waarop onze ‘hardware’ werkt, het je al dan niet bewust zijn van je eigen hoogbegaafdheid, het niveau van zelfacceptatie en van de  kennis over hoogbegaafdheid, en dergelijke.  Ik vrees echter dat extra-intelligente mensen meestal ernstig onderschatten welke gevolgen het ongeduldig zijn heeft voor de perceptie door de omgeving van wie ze zijn.

Het voorbeeld van Pim Boellard

Het tv-programma dat mij een inzicht verschafte, ging over iemand die ik door mijn Italiaanse verleden niet kende: een  Nederlandse verzetsheld uit de Tweede Wereldoorlog, genaamd Pim Boellaard. Hij viel mij in de beelden vanuit het concentratiekamp Dachau  vooral op door zijn ogen: zo groot, diep, intelligent.  Zó mooi en intrigerend, en op een bepaalde manier vreemd… Eigenlijk surrealistisch, omdat ze er niet uitzagen als de ogen van iemand die in Dachau zit. Het was duidelijk dat hij al de waardigheid die hij als mens bezat, na jaren gevangenschap had weten te bewaren, onaangetast door de voortdurende angst. Schrijnend was de discrepantie tussen die uitstraling – die ik niet anders dan ‘nobel’ kan noemen – en zijn getergde, noodzakelijkerwijs onverzorgde lichaam.

De biografe Jolande Withuis vertelde uitgebreid over zijn charisma, zijn aangeboren leiderschap, zijn inzet voor de medegevangenen.  Maar wat ik besloot te onthouden uit het buitengewoon inspirerende verhaal was vooral de toon waarmee zij zei: Hij bezat een snelle intelligentie die goed was in tijden van nood, maar die hem ongeduldig maakte in het normale leven. Deze slotzin sprak zij ter afronding van het verhaal over de jaren na de oorlog. Jaren waarin hij als directeur bij een verzekeringmaatschappij actief was geweest, en hij door zijn medewerkers juist als een zeer moeilijke en veeleisende chef werd ervaren en herinnerd. Haar toon was er een van verdriet, van een gemiste kans voor iemand om wie je geeft – althans, zo heb ik het geïnterpreteerd.

Een klein verschil met enorme gevolgen

Wat ik bedoel is nu wel duidelijk, denk ik: een tamelijk klein verschil (het al dan niet geduld opbrengen) met enorme gevolgen voor de perceptie van wie we zijn. Ik schrok van de overweging dat het argument van Boellaards gevangenschap in Dachau kennelijk niet kon baten om de perceptie door zijn medewerkers van zijn persoonlijkheid bij te stellen naar een evenwichtiger en redelijker lezing.  Ik schrok ook, omdat ik intussen al de vraag klaar had liggen: op hoeveel begrip kunnen andere snelle denkers dan rekenen, voor wie minder verzachtende omstandigheden gelden?

Geduld kweken

Naar mijn mening is dit probleem op te lossen door jezelf simpelweg te trainen in het geduldig zijn, door empathie en begrip te kweken. Alles wat  je ervoor nodig hebt, is een beetje voorstellingsvermogen en een visualisatieoefening. Bijvoorbeeld: je weet dat je de snelste bent in een bepaalde groep, bij dit gesprek, op dit moment… omdat je een IQ hebt van – laten we zeggen – rond de 135. Wat je dan moet doen is visualiseren dat je de enige bent met een IQ van 135 in een club waar alle anderen een IQ hebben van rond de 160. Heb je zelf een IQ van 160? Denk dan maar aan een club mensen met een IQ van rond de 185, waarin jij dan de ‘sloomste’ bent… en stel dan jezelf de vraag:  Hoe zou ik dan willen dat er naar me geluisterd wordt? … Geen bijzondere methode, eigenlijk. Wel effectief.

‘Je bent zo ongeduldig’ is a post from: Hoogbegaafd Communiceren

Het is daarom belangrijk om te weten op welke gebieden je analyse trefzeker is en op welke gebieden je moet oppassen. Zelf kom ik tot een onderscheid tussen drie verschillende gebieden. Die ga ik hier lekker zwart wit aangeven. In mijn ervaring zijn voorspellingen gelijk aan waarheid wanneer het

• om de analyse van situaties gaat,
• om de essentie van mensen gaat.

Volgens mijn observaties kunnen voorspellingen incorrect zijn

• als het om gedragingen van mensen gaat

(meer hierover in het artikel Wat je als logisch denkende hoogbegaafde kunt doen, als je onlogische zaken tegenkomt – januari 2009).

Hoe komt het eigenlijk dat er zo veel verschil is in het ‘waarheidsgehalte’ van je voorspellingen?

Een voorspelling doen over de uitkomsten van een situatie is niet zo moeilijk, dat weten alle hoogbegaafden uit ervaring. Bepaalde ingrediënten plus bepaalde omstandigheden geven bepaalde resultaten – dat is niet moeilijker dan een cake bakken, kleuren mixen of een scheikundig experiment uitvoeren.

Het is ook niet zo verwonderlijk. Ik heb ooit een programma bij Discovery Channel gezien over een schaakster uit een Oostblokland (haar naam weet ik niet meer), die als vierjarige begonnen was met schaken. Ze had maar een zeer korte tijd (2-3 seconden, misschien) nodig om een opstelling te onthouden, zelfs als die afgebeeld was op de zijkant van een voorbijrijdende vrachtwagen. Dit gold trouwens alleen (paradoxaal detail, in dit verband) als de opstelling door een schaker was bedacht en dus een logische samenhang bezat. De stelling van die documentaire was, dat als je genoeg mogelijkheden opgeslagen hebt in je hersenen, je een heel korte tijd nodig hebt om een bruikbaar sjabloon samen te stellen uit onderdelen van alle verschillende patronen die je ooit onthouden hebt. De kennis die je toen opgedaan hebt, kun je nu opnieuw gebruiken.

Het lijkt mij niet ondenkbaar dat hoogbegaafden situaties precies zo analyseren als die schaakster haar schaakbord, als resultaat van een jarenlange, onbewuste herhaaldelijke  training van analytisch-synthetisch vermogen en van geheugen. Eigenlijk niets anders dan die 10.000 uren oefening waarvan bewezen is dat ze het iemand mogelijk maken (naast talent) om in het eigen gebied (muziek, beeldende kunst, sport, meditatie) wereldwijd tot de besten te behoren.

Dan de essentie van mensen snel aanvoelen. Ik weet dat het voor sommige hoogbegaafden – zeker de meest empatische – bijna een natuurlijk proces is om mensen aan te voelen voor wie ze zijn, los van de manier waarop ze zich presenteren, van wat ze zeggen en zelfs van wat ze doen. Hierbij moet ik altijd aan het voorbeeld van Miss Marple denken, een personage bedacht door Agatha Christie. Deze oude dame, die voor oppervlakkige toeschouwers of lezers de meeste tijd doorbrengt met luisteren naar roddels en breien, is gemakkelijk in staat de onwaarschijnlijkste en ingewikkeldste misdaden op te lossen. Grappig, prachtig en typerend zijn de dialogen in de trant van: ‘Hoe wist u dat de huisarts de dader was?’ ‘Hij deed me denken aan de zuster van de bakker, die het huis verliet toen ze jong was.’

Agatha Christie zelf omschrijft haar personage als ‘een dame met ijzeren logica’. Wat mij eerder opvalt, is dat Miss Marple vooral intuïtief en associatief mensen aanvoelt en begrijpt. De wetenschap die ze op die – voor haar natuurlijke – manier opdoet, rangschikt ze wel door middel van haar ratio. Om het beeldend te zeggen: hierbij geldt het associatief vermogen als speurhond en de ratio als archivaris.

En dan menselijke gedragingen: hier komen we de linke soep tegen. Als je (uitsluitend) logisch oordeelt, verwacht je waarschijnlijk van mensen dat ze zich gedragen zoals hun ratio ze voorschrijft, en niet hun psyche. Dat is een vergissing. Inconsequent gedrag gaat zo automatisch wijzen op onbetrouwbaarheid en vervolgens op vijandelijkheid. Dat geeft een verdraaid, negatief beeld van de wereld en dat kan – zeker voor jongere hoogbegaafden- heel schadelijk zijn, met de bekende consequenties. In mijn ogen is daarom voor hoogbegaafden een minimale kennis van de krachten die sterker zijn dan logica onontbeerlijk, als een ingebouwde veiligheidsmaatregel om die rationele instelling in balans te brengen.

Hoe kan het anders?

1. Onthoud het verschil: oordelen over een situatie is anders dan oordelen over menselijke gedragingen. Voorspellingen over uitkomsten van situaties blijken meestal waar te zijn. Bij gedragingen van mensen moet je zoeken naar de rol van de psyche in iemands beslissingen en gedragingen. Er zijn altijd logische redenen te vinden voor ogenschijnlijk onlogisch gedrag.
2. Als je de essentie van mensen op een natuurlijke wijze aanvoelt: vertrouw op je vermogen.
3. Verder kun je overwegen om jezelf te trainen in het loskomen van de ratio: lees gedichten, verhalen, koan (raadsels van zenmeesters aan hun leerlingen, waarbij het antwoord nooit ‘logisch’ kan zijn, naar westerse opvattingen)… en probeer daarin een waarheid te vinden. Dat is leuk en weer eens wat anders!

Tot slot een video. Kijk en luister naar hoe zenleraar Chan Phap Son vertelt over zijn eerste leermeester… Gefragmenteerd, ongestructureerd, mooi en levendig…en kennelijk waarheidsgetrouw: hij geeft niet aan, dat later gebleken is dat hij zich in zijn intuïtie vergist heeft. Ook interessant hoe hij over het feilloze intuïtieve vermogen van zijn leermeester spreekt, en wat voor effect dat intuïtieve vermogen van zijn leermeester op hem als mens had (duur van de video: 2’31’’).

Klik hier om de embedded video te bekijken.

Over hoogbegaafdheid, ‘de waarheid’ en linke soep is a post from: Hoogbegaafd Communiceren

Die neiging tot willen vertellen dat je hoogbegaafd bent, ben ik vaker tegengekomen bij degenen die de ontdekking pas gedaan hebben. Dat is niet zo verwonderlijk, door de gevolgen daarvan voor je zelfbeeld. Alles wat je daarvoor aan ‘the dark side’ van je karakter had toegeschreven wordt ineens op een logische wijze verklaard als de onhandige uitwerking van bepaalde eigenschappen van hoogbegaafdheid. Opluchting door het besef het lag dus niet aan mij en verlossing, nemen de plaats in van eventuele schuldgevoelens over de eigen vermeende tekortkomingen. Het label ‘hoogbegaafdheid’ blijkt op deze manier voor velen de poort van waaruit ze afscheid beginnen te nemen van een negatief zelfbeeld.

Nieuwe kansen, nieuwe inzet, met de hoop op een betere samenwerking. Het idee dat je een nieuwe baas krijgt, kan daarom voor sommigen (niet voor die cliënte, overigens) een aantrekkelijke gedachte zijn vanwege het gebrek aan een gezamenlijk verleden. Door de nieuwe baas op de hoogte te brengen van je hoogbegaafdheid hoop je misschien je te kunnen indekken tegen conflicten. Je hoopt op meer begrip te kunnen rekenen en meer acceptatie te ontvangen voor wie je bent. Het probleem is, dat als je naar je nieuwe baas zou stappen en zeggen: Er is iets wat ik je moet vertellen… ik ben hoogbegaafd, je dit juist allemaal zou mislopen. Ik ga hieronder in op de redenen.

Als je nieuwe baas zelf niet hoogbegaafd is…

• Weet hij hoogstwaarschijnlijk weinig of niets over hoogbegaafdheid.
• Door te zeggen dat je hoogbegaafd bent, heb je intussen een verschil aangekaart tussen jou en hem/haar. Mensen bereiken binding door onderlinge gelijkenissen te vinden. Dat zie je ook in het begin van een vriendschap. Dan onderzoeken potentiële vrienden de gebieden waarin ze aan elkaar gelijk zijn, zelfs zo ver, dat ze de raakvlakken een beetje forceren om een vriendschap te laten ontstaan … Wanneer je dus tegen anderen zegt dat je hoogbegaafd bent terwijl zij het zelf niet zijn, kaart je een extra verschil aan.
• Wat meer consequenties heeft: aan dat verschil wordt in onze maatschappij een waardeoordeel gehecht, waarbij alles wat ‘meer’ is, ook automatisch de waarde van ‘beter’ krijgt. Meer geld, meer schoonheid, meer vakanties, meer intelligentie. Deze ‘maatschappelijke belasting’ maakt dat die mededeling automatisch andere mensen in het ‘minder- hoekje’ plaatst, ook bedoel je dat absoluut niet zo.

Ik vraag me trouwens wel eens af of hoogbegaafden uit een boeddhistische samenleving het makkelijker hebben. Dat zou je kunnen denken, omdat daar, op grond van een filosofische overtuiging, geen enkele definitie een kwalificatie inhoudt. Koud – warm, breed – smal, trendy – klassiek, hoogbegaafd – zwakbegaafd. All concepts of our mind. Allemaal wezenlijk eenzelfde product van ons brein… wat een vrijheid! Wat een zachte ontwrichting van de algemene overtuiging dat hoogbegaafden zélf van een waardeoordeel uitgaan, wanneer ze met die mededeling aankomen…

Als je nieuwe baas, aan wie je het vertelt, zelf ook hoogbegaafd is, kan het zijn dat hij of zij niets over hoogbegaafdheid weet. Dan krijg je hetzelfde effect als hiervoor geschetst. Het is niet zo dat je automatisch begrepen wordt door iemand anders die ook hoogbegaafd is. Maar als je met een hoogbegaafde te maken hebt die wel de kenmerken van hoogbegaafdheid kent, waarbij hoogbegaafdheid geen issue is, en die van nature communicatief begaafd is …dan heb je wel geluk. Dat is de ideale situatie om je mededeling te doen, en misschien zelfs wel het begin van een vriendschap.

Wat mij betreft is de meest voor de hand liggende oplossing: het label ‘hoogbegaafd’ alleen gebruiken wanneer andere mensen hoge intelligentie als iets moois zien (wat overigens meestal wijst op hoge intelligentie aan de andere kant). Of als iemand je al goedgezind is: een emotionele band met je heeft, al met je bevriend is, al van je houdt, je aardig vindt of sympathiek. In dat geval zal de label niet veel veranderen in de relatie, maar veel verklaren en/of toevoegen.

In alle andere gevallen zou ik de label vermijden… Maar dan de vraag: hoe kan ik mijn hoogbegaafdheid de vrije loop geven? Dat kun je doen door er van uit te gaan dat de ander geen gebruiksaanwijzing van je heeft. Op individuele wijze kun je kennis laten maken met de gebruiksaanwijzingen van je hersenen. Keer op keer, aan de hand van voor de hand liggende voorbeelden, kun je anderen kennis laten maken met je specifieke gebruiken, mogelijkheden en aanpak.

Stel je voor dat je met iemand aan het vergaderen bent. Je weet dat je collega van plan is om een (voor hem) complexe zaak aan je voor te leggen. Je gaat gewoon naast hem zitten zonder pen en papier te pakken. In een normale situatie kan dit overkomen als gebrek aan inzet of gebrek aan interesse. In zo´n geval kan het handig zijn om iets toe te voegen: Ik luister naar je, het is niet zo dat ik wat je gaat vertellen niet interessant vind. Ik vind het gewoon fijner om zaken zelf te onthouden. Begin maar gerust. Ik luister.

Zo’n directe manier om van mens tot mens uit te leggen hoe je werkt, heeft het voordeel dat je je een plek verwerft waarin het mogelijk is je hoogbegaafdheid ruimte te geven. En dat zonder dat je anderen voor hun hoofd stoot door een gedrag te tonen dat bij hen anders kan overkomen dan je bedoeld hebt. Zoals dit voorbeeld betrekking heeft op het kenmerk ‘uitstekend geheugen’, zo zijn er allerlei mogelijkheden om op een vriendelijke wijze andere aspecten van je identiteit door te laten werken in wat je doet, zonder die nare, ongevraagde maatschappelijke lading.

Samenvattend, enkele tips:

1. Gebruik het label ‘hoogbegaafd’ alleen als men hoge intelligentie als iets moois ziet, in zichzelf en in anderen, of als iemand je al goedgezind is.
2. In de andere gevallen: vermijd het label ‘hoogbegaafd’. Ga liever van eigen gebruiksaanwijzingen uit. Dat werkt nivellerend, want iedereen heeft ze.
3. Geef je gebruiksaanwijzingen alleen als het nodig is, wanneer je denkt dat je gedrag anders geïnterpreteerd kan worden, dan wat je bedoeld hebt. Vergeet daarbij niet dat er een verschil is tussen je gedrag verklaren en je voor je gedrag excuseren.

Tot slot deze keer een foto, en een link naar een videoclip van Antony Hegarty. Waarom? Dat laat ik aan de lezers over ).

photo credit: Nancy 333

Moet ik het vertellen dat ik hoogbegaafd ben? is a post from: Hoogbegaafd Communiceren